Algemeen

Jacques Tange Alfabet A

Onbeschaafd

Jacques Tange Alfabet O

Nederlands

Jacques Tange Alfabet N

Niet netjes, wel smeuïg

Wat is Algemeen Onbeschaafd Nederlands? Zoals Algemeen Beschaafd Nederlands (ABN) wel wordt gebruikt om de standaardtaal aan te duiden, zo kun je AON gebruiken voor woorden en uitdrukkingen die je niet in elk gezelschap en op ieder moment kunt zeggen. Het gaat dan meestal om woorden die een negatief gevoel oproepen. Dat kan gebeuren doordat woorden niet alleen een vorm en betekenis hebben, maar ook een bepaalde gevoelswaarde. Mensen vinden ze bijvoorbeeld vies of beledigend. Maar het kan dan ook gaan om woorden die stiekem de nieuwsgierigheid prikkelen of bij sommigen een gevoel van gêne opwekken. Al die woorden komen in beginsel in aanmerking om te worden opgenomen in het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands (AON) – het smeuïgste woordenboek van het Nederlands.
> Vertel me meer over 'onbeschaafde' woorden

Eindelijk een woordenboek waarin je niet wordt gehinderd door onschuldige woorden of onbeduidende adjectieven.
Ronald Giphart in het voorwoord.

Het woordenboek inkijken of bestellen? Dat kan in onze Taalwinkel.

Prijzenswaardige platte taal

Smeuïg leesvoer dus, maar ook een bekroond woordenboek! Het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands won de prestigieuze Kruyskampprijs 2015, vanwege 'de exemplarische beschrijving van een belangrijk, maar nog te weinig bestudeerd lexicaal subdomein, in een mooi uitgegeven, goed ingeleid en glashelder gecomponeerd woordenboek'.
> Vertel me meer over deze bekroning

De sappigste citaten

In dit woordenboek ontdek je de betekenis en herkomst van 'onbeschaafde' woorden, geïllustreerd met vermakelijke en scabreuze citaten van bekende auteurs als Wolkers, Reve, Carmiggelt, Van Kooten, Giphart, Grunberg en Campert.
> Vertel me meer over de citaten

Woorden en uitdrukkingen voor hoer, neuken, borsten ...

Ballen, charmes, jetsers, koplampen, loezen, prammen, ... Hoeveel andere woorden voor borsten zijn er eigenlijk? Dat zie je achter in het woordenboek, waar je talloze lijsten vindt met synoniemen. Bijvoorbeeld zo'n 150 woorden voor neuken, 250 voor lul en 150 voor kut.

Waar komen onbeschaafde woorden vandaan?

In het AON vind je de herkomst van de onbeschaafde betekenis van woorden. Onbeschaafde woorden komen uit alle windstreken. Sommige behoorden al in de middeleeuwen tot onze woordenschat, andere komen uit de ons omringende talen. Een opvallend deel van het onbeschaafd Nederlands is Bargoens, de oude dieventaal die veel Jiddische elementen bevat. En de hedendaagse straattaal van de jeugd kent niet alleen invloeden uit het Engels, maar bijvoorbeeld ook uit het Sranantongo. Daarnaast zijn veel onbeschaafde woorden en betekenissen metaforen, oftewel beeldspraak.
Wat iemand als onbeschaafd ervaart, verschilt per persoon. Om een plaats te krijgen in het AON, moet een woord daarom aan een aantal criteria voldoen.

Levende platte taal

Het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands beschrijft 'levende' platte taal. Dat wil zeggen: woorden die je nog dagelijks hoort of leest. Het gaat dan om woorden en uitdrukkingen die je niet zomaar kunt gebruiken, omdat ze niet door iedereen, in elk gezelschap of in elke situatie worden geaccepteerd.

Veel woorden uit het woordenboek kun je dus wel in intieme kring gebruiken, maar niet op je werk of tegen een wildvreemde op straat. Wanneer je bijvoorbeeld tijdens een vergadering maar wat in het wilde weg praat, kun je niet zeggen: 'Ik geef m'n bek ook maar een douw.' Maar thuis kan dat misschien wel. Ook Bargoens, scheldwoorden, verwensingen en krachttermen vallen onder het AON. En natuurlijk straattaal, slang, taboewoorden rond seks, uitwerpselen, uiterlijk, ziekte en de dood, en woorden die schimmige zaken moeten verhullen,zoals rond de misdaad en de prostitutie.
Onbeschaafd is dus niet per se vulgair of ordinair, maar kan ook verhullend zijn, schertsend, geestig, of bedoeld om een sfeer van 'ons kent ons' te creëren.

Waaraan moet een woord voldoen?

Om een plaatsje te krijgen in het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands moet een woord aan een aantal voorwaarden voldoen. Ten eerste moet het natuurlijk onbeschaafd zijn, zoals je hiervoor las. Maar dat is niet alles. Het woord moet ook voorkomen in het algemeen Nederlands dat wordt gesproken in Nederland, België en Suriname. Plaatselijke, regionale of dialectische varianten staan er in beginsel daarom niet in. Verder moet een woord hedendaags zijn, en onder hedendaags verstaan we globaal de laatste vijftig jaar, met nadruk op de laatste decennia. Aan de andere kant moet een woord zijn bestaansrecht hebben bewezen, daarom moet het wel al een aantal jaar zijn gebruikt voordat we het in dit woordenboek plaatsten.

Het woordenboek inkijken of bestellen? Dat kan in onze Taalwinkel.

Jacques Tange Alfabet K

'Wat krijgen we nou!'

Jacques Tange Alfabet T

Ze spoog vlak voor Harms voeten op de grond. 'Wat krijgen we nou!' zei Harm. 'Wil je die viezigheid onmiddellijk opruimen!' 'Dat doe je zelf maar, pigmee!' zei Froukeline. 'Hoe vaak denk je dat we jullie kwak uit onze snee hebben moeten vegen?'
– Remco Campert, De Harm en Miepje Kurk Story. Amsterdam, 1983: 88.

'Wat een aanwinst, dat Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands', schreef Arjan Peters in de Volkskrant, en: 'Ook prijs ik de samenstellers voor hun keuze van de citaten uit het werk van Nederlandse schrijvers en journalisten, als illustratie bij de opgenomen woorden.'

'Kijk uit waar je loopt, klootzak,' moest Broccoli zeggen. En dan moest ik antwoorden: 'Kijk uit je eigen doppen, teringlijer.' Zo ging het pagina's door.
– Arnon Grunberg, Figuranten. Amsterdam, 1997 (4e druk): 58.

Download de oorspronkelijke citaten in het AON

Citaten van bekende auteurs en columnisten brengen de woorden en uitdrukkingen in het AON tot leven. Soms zijn de citaten in het AON ingekort en aangepast aan de huidige officiële spelling. Download hier een overzicht van de oorspronkelijke, ongewijzigde citaten en de bronnen ervan, met volledige titelbeschrijving.

Z'n vinger drong me strontholletje binnen, terwijl hij verward schreeuwde: O moedermaagd, o kleine schat, ik ga schieten, ik schiet me zaad voor jou, voor jou alleen me lieve kleine hoer ...
– Louis Paul Boon, Mieke Maaike's obscene jeugd. Amsterdam, 1975 (6e druk): 53.

Kruyskampprijs: 'Exemplarische beschrijving'

Ronald Giphart las het met 'fokking plezier', Arjan Peters noemde het in de Volkskrant 'een aanwinst', en Ewoud Sanders schreef in NRC Handelsblad dat het 'zeer de moeite waard' is. Het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands is dan ook geen gewoon woordenboek. Het staat boordevol met platte, schunnige, ordinaire woorden en begrippen. Smeuïg leesvoer dus, maar ook een bekroond boek.

Glashelder gecomponeerd woordenboek

'Vanwege de exemplarische beschrijving van een belangrijk, maar nog te weinig bestudeerd lexicaal subdomein, in een mooi uitgegeven, goed ingeleid en glashelder gecomponeerd woordenboek, meent de Commissie van voordracht dat de Kruyskampprijs 2015 ten volle toekomt aan het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands van Heidi Aalbrecht en Pyter Wagenaar.'

Kruyskampprijs

Dat schrijft de Commissie van voordracht (Ann Marynissen, Marijke Mooijaart en Gijsbert Rutten) van de eeuwenoude Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, die eens in de drie jaar de Kruyskampprijs uitreikt. Het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands is volgens de Commissie niet zomaar een gemakkelijk gemaakt, populariserend boekje, maar onderscheidt zich door de zeer grondige aanpak. Met informatie over de herkomst van onbeschaafde betekenissen, thematische verzamelingen, columnachtige kaderteksten en sappige citaten zet het een nieuwe standaard in de beschrijving van de informele woordenschat.

Buitengewoon onderhoudend en zelfs grappig

Is het nu een woordenboek om 'met bijna masturbatoir genoegen' door te bladeren, zoals Ronald Giphart het omschrijft? Of is het een eerbiedwaardig wetenschappelijk werk? We laten de Commissie van voordracht nogmaals aan het woord: 'Ten slotte wil de Commissie van voordracht graag opmerken – hoewel het geen criterium was bij de beoordeling – dat het Woordenboek van het Algemeen Onbeschaafd Nederlands buitengewoon onderhoudend en vaak zelfs grappig is.'

Juryrapport

Lees het volledige juryrapport in pdf. Eerdere laureaten van de Kruyskampprijs zijn Frank Willaert, Veerle Fraeters en Louis Grijp, Willem Wilmink, Hans Luijten, Wim Hüsken.

Het bekroonde woordenboek inkijken of bestellen? Dat kan in onze Taalwinkel.

Over ons

Taalwerkers en taalkundigen van huis uit. We schrijven, redigeren, maken woordenboeken, vertalen en geven taaltips. En we verzamelen als hobby (en uit beroepsdeformatie) talige eigenaardigheden en wetenswaardigheden om erover te publiceren in boeken en blogs. Dat doen we in ons tekstbureau, de Taalwerkplaats, en voor diverse uitgevers, zoals Atlas Contact, Boom en Van Dale. Hierna vind je daar meer over in onze Taalwinkel.

Taalwerkplaats
Postbus 10864
1001 EW  Amsterdam
071 523 57 66
www.taalwerkplaats.nl

Facebook Twitter Twitter Twitter
Wat doet de Taalwerkplaats nog meer? Onder veel meer dit:

Taalwinkel van de Taalwerkplaats

Praktisch, informatief of gewoon grappig: de taalboeken van de Taalwerkplaats. En extra leuk voor jou, maar ook voor ons: koop je boek rechtstreeks bij de auteur. Je vindt in de Taalwinkel natuurlijk ook andere taalboeken die niet mogen ontbreken in de boekenkast van de taalprofessional of taalliefhebber.

Copyright © Taalwerkplaats - Colofon en privacy